
गंगूबाईंच्या मागे दोन मुले आणि एक मुलगी असा परिवार आहे. श्वसनाचा त्रास होत असल्याने गेल्या तीन जूनपासून त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. सोमवारी रात्रीपासून त्यांची स्थिती चिंताजनक बनली होती.
गंगूबाई हनगल यांचा जन्म पाच मार्च १९१३ मध्ये धारवाड येथे झाला. शालेय शिक्षण परिस्थितीवशात फारसे झाले नाही. मात्र, हिंदुस्तानी संगीताची ओढ असल्याने किराणा घराण्याचे गायक व गुरू सवाई गंधर्व उर्फ रामभाऊ कुंदगोळकर यांचे शिष्यत्व स्वीकारून त्यांनी स्वरनिष्ठ गायकीची आयुष्यभर जोपासना केली. १९२४ मध्ये बेळगावच्या कॉंग्रेस अधिवेशनात महात्मा गांधी यांच्याकडून गंगूबाईंना गाण्यासाठी शाबासकी मिळाली होती. हुबळीत किराणा घराण्याचे उस्ताद अब्दुल करीम खॉं यांनीही गंगूबाई या बालगायिकेचे गाणे ऐकून कौतुक केले होते.
कथक नृत्याचे धडे गंगूबाईंनी धारवाडला प्रतापलाल आमि श्यामलाल यांच्याकडे गिरवले. कृष्णाचार्य हुलगूर यांच्याकडून त्यांना किराणा घराण्याच्या सत्तर द्रुत चिजा मिळाल्या होत्या. १९३२ च्या सुमारास मुंबईतील मैफलीत ज्येष्ठ गायिका मेनका शिरोडकर, जद्दनबाई (अभिनेत्री नर्गिसच्या आई), पार्श्वगायक के. एल. सैगल यांच्यासारख्या दिग्गजांनी गंगूबाईंचे गाणे ऐकून आनंद व्यक्त केला होता. याच साली एचएमव्हीने त्यांच्या गांधारी हनगल या नावाने बारा गाण्यांची ध्वनिमुद्रिका काढली. बाबूराव पेंढारकर यांच्या "विजयाची लग्ने' या चित्रपटातही त्या गायिल्या होत्या. १९३६ पासून त्यांचे सवाई गंधर्व यांच्याकडे रीतसर शिक्षण सुरू झाले आणि त्यानंतर ख्यालगायिका हीच त्यांची ओळख बनली. दरम्यान गुरुराव कौलगी यांच्यासह त्यांचे सांसारीक जीवनही सुरू होते. गृहिणीपद, मातृत्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळून त्या रियाज करीत असत.टॉन्सिल्सच्या त्रासावर उपचार घेत असताना १९५० मध्ये त्यांचा मूळचा बारीक आवाज बदलला आणि भरदार, दमदार बनला. हा बदल त्यांनी धीरोदात्तपणे स्वीकारला आणि संगीतसाधना सुरू ठेवली. अल्पावधीतच मान्यवर गायिका म्हणून त्या सर्वज्ञात झाल्या. विविध क्षेत्रातील महान व्यक्तींनी त्यांच्याविषयी गौरवोद्गार काढले आहेत. महाकवी द. रा. बेंद्रे यांनी त्यांना "गायनगंगादेवी' ही पदवी दिली. ज्ञानपीठप्राप्त लेखक एस. एल. भैरप्पाही त्यांचे चाहते होते. त्यांचा पहिला विदेश दौरा १९७९ मध्ये झाला.
बंधू शेषगिरी हनगल, कन्या कृष्णा हनगल यांच्या साथीने त्यांनी देशविदेशात अनेक मैफली गाजविल्या.
गंगूबाईंना मिळालेले पुरस्कार
पद्मविभूषण - १९९९
पद्मभूषण - १९७१
संगीत नाटक ऍकॅडमी - १९७३
तानसेन सन्मान - १९८४
माणिकरत्न पुरस्कार - १९९८
पं. रामनारायण पुरस्कार - २००२
वरदराजा आद्या पुरस्कार - १९९७
सप्तगिरी संगीत विद्वानमणी - १९९३
बेगम अख्तर पुरस्कार - १९७४
आयटीसी - १९८२
म्हैसूर संगीत नाटक अकादमी - १९६२
बनारस हिंदी नागरी प्रचार सभा - १९४८
कर्नाटक कला अकादमीचे अध्यक्षपद - १९८१ ते ८४
स्वरशिरोमणी प्रयाग संगीत समिती -१९६९
कर्नाटक राज्योत्सव पुरस्कार - १९७०
अनेक विद्यापीठांची डॉक्टरेट
गायन, वादन आणि नृत्याचा अनोखा मिलाफ असलेल्या "स्वर तालयात्रा' या कलाविष्काराने रसिक शुक्रवारी मंत्रमुग्ध झाले. सहवादन आणि जुगलबंदीच्या माध्यमातून स्वर, ताल, लय आणि नादाची अनुभूती देणाऱ्या कार्यक्रमाने "पं. जितेंद्र अभिषेकी महोत्सवा'स सुरवात झाली.
तरंगिणी सांस्कृतिक प्रतिष्ठान, आपला परिसर ट्रस्ट आणि नगरसेवक उज्ज्वल केसकर यांच्यातर्फे आयोजित "पं. जितेंद्र अभिषेकी महोत्सवा'चे उद्घाटन ज्येष्ठ तबलावादक तालयोगी पं. सुरेश तळवलकर यांच्या हस्ते झाले. विद्याताई अभिषेकी, आमदार गिरीश बापट, नगरसेवक अनिल शिरोळे, भरत वैरागे, गणेश बिडकर, मनीष साळुंके आणि योगेश गोगावले या वेळी उपस्थित होते. 'सकाळ' या महोत्सवाचा माध्यम प्रायोजक आहे.
पं. तळवलकर यांनी या कार्यक्रमामागची संकल्पना सांगितली. ते म्हणाले, "गायन, वादन आणि नृत्य यातून केवळ संगीताचा आविष्कार होतो. पंरपरेमध्ये नवतेची मूल्ये सामावली आहेत आणि नवतेला परंपरेचा साज असतो.'' या कार्यक्रमात त्यांच्यासह सत्यजित तळवलकर, चारुदत्त फडके (तबला), ओंकार दळवी (पखवाज), श्रीधर पार्थसारथी (मृदंग), तन्मय देवचक्के (हार्मोनिअम), रवी चारी (सतार), अनय गाडगीळ (सिंथेसायझर), संदीप कुलकर्णी (बासरी) यांचा सहभाग होता. शौनक अभिषेकी आणि रघुनंदन पणशीकर यांच्या गायन साथीने कार्यक्रमात रंग भरला. शांभवी वझे, परिमल फडके, कावेरी आगाशे, मुक्ती श्री आणि शीतल कोलवालकर यांनी नृत्याचे सादरीकरण केले. इशान कौशल, सावनी तळवलकर आणि मयंक बेडेकर यांनी पढंत गायनाची साथ केली.
'महादेव शंकर' या शिववंदना बंदिशीने कार्यक्रमाची सुरवात झाली. त्यानंतर राग 'सोहनी'ची "चलो हटो पियॉं' ही आडा चौतालाची रचना सादर करण्यात आली. स्वर, ताल आणि भरतनाट्यम-कथक नृत्य यांच्या जुगलबंदीने रसिक मंत्रमुग्ध झाले. राधा-कृष्ण स्तुतीपर रचना आणि "ललत' रागातील तराणा सादर झाला. उत्तरार्धात तळवलकर यांनी विविध मात्रांचे लालित्यपूर्ण सादरीकरण केले. ज्येष्ठ नृत्यांगना सुचेता भिडे-चापेकर यांच्या हस्ते कलाकारांचा सत्कार करण्यात आला.







































